ⓘ 1934 Trakya Olayları veya Furtuna, 21 Haziran ile 4 Temmuz 1934 tarihleri arasında Türkiyenin Trakya Bölgesinde Yahudilere karsı gerçeklestirilen siddet eylemle ..

                                     

ⓘ 1934 Trakya Olayları

1934 Trakya Olayları veya Furtuna, 21 Haziran ile 4 Temmuz 1934 tarihleri arasında Türkiyenin Trakya Bölgesinde Yahudilere karsı gerçeklestirilen siddet eylemleri. Olaylar sonrasında çok sayıda Yahudi baska ülkelere göç etti.

1934te Nihal Atsızın Orhun dergisinde, Cevat Rıfat Atilhanın ise Milli Inkılap dergisinde Yahudilere karsı ırkçı yazılar yazmaları sonucunda halk etki altında kalarak Yahudi azınlığa karsı siddet olaylarına giristi. Tekirdağ, Edirne, Kırklareli ve Çanakkale gibi illerde Yahudilere ait dükkân ve evler yağmalandı ve kadınlara tecavüz edildi. Bir jandarma onbası, Yahudileri himaye ederken yağmacı grup tarafından öldürüldü. Yaklasık 15 bin Trakya Yahudisi bulundukları sehirleri terk etti.

                                     

1. Tarihçe

Iki dünya savası arasında dünyada demokrasi gerilemis, 1920’lerde 35 anayasal ve seçilmis hükûmet varken bu sayı 1938’de 17’ye kadar düsmüstür. Özellikle Avrupadaki bu gidisattan Türkiye de etkilenmistir. 19 Subat 1934 tarihli bir kararname ile Edirne, Kırklareli, Tekirdağ ve Çanakkale mıntıkalarını içine alan Trakya Umumi Müfettisliği adıyla ikinci bir müfettislik kurulmus, basına da 1925 yılında yasanan Seyh Said Isyanı’ndan sonra 1927’de Doğu Anadolu’da Birinci Umumi Müfettisliği görevini bes yıl süreyle yürüten Ibrahim Tali Öngören getirilmisti.

Antisemitizm ile birlikte fasizm dalgası yayıldı ve Türkiyede de taraftar topladı. Bunun en somut örneklerinden bir tanesi 1934 Trakya Olaylarıdır.

Türkiyede CHP dönemine denk gelen bu süreçte büyük gazeteler nazizme karsı çıkmalarına rağmen kimi kisiler nazizme sempatiyle baktılar. Türkiyedeki Nazi sempatizanlarının en önemlilerinden biri Der Stürmer gazetesine Djev imzasıyla yazılarını vermis olan Cevat Rıfat Atilhandı. Turancı olan Atilhan I. Dünya Savasında Sina cephesinde yüzlerce Yahudi casusu yakalayıp onlarcasını kendi elleriyle astığını iddia etmistir. Anadolu dergisini çıkarıp antisemitizmi yaymaya çalıstı. Atilhan, birkaç aylığına misafiri olduğu Nazi Julius Streicherden güç kullanma ve yıldırma teknikleri öğrendi. Naziler onu "Herr Major" diye çağırıyorlardı.

Istanbulda Millî Inkılâp dergisini çıkarmaya basladı. Bu dergi ile Türk tarihinde ilk defa bir yayın kurulusu Yahudi karsıtı olduğunu kabul ediyor ve Yahudilerden reklâm almayacağını açıklıyordu. Milli Inkılâp dergisinin birçok sayfası Türkiye Yahudilerine ayrılmıstı.

Haber gazetesinden Vala Nurettin ve Vakit gazetesinden Mehmet Asım Milli Inkılâpı ve antisemitizmi yazılarında protesto edip, Yahudilerin Türk kültürüyle bütünlestirilmelerini ve hizmetlerinden istifade edilmesi gerektiğini savundular.

Öte yandan Nihal Atsız Orhun dergisinde Yahudilere karsı bir ihtar yazısı yazdı:

Ama bu yazının olayların üzerinde ne kadar etkili olduğu tartısmalıdır.

Bu tür Yahudi karsıtı yazıların önüne geçebilmek için Yahudi heyeti 23 Mayıs 1934te Basbakana yardım isteme amaçlı bir dilekçe sundu. Dilekçe iki gün sonra Basbakan Müsavirinin eline geçti, sonra Içisleri Bakanlığına havale edildi, sırasıyla Emniyet Genel Müdürlüğü, Adalet Bakanlığı ve en son Matbuat Müdürlüğüne ulastı; kısacası bürokrasiye takılıp kaldı.

14 Haziran tarihinde 2510 Sayılı Iskân Kanunu mecliste kabul edildi. Kanun "Tek dille konusan, bir düsünen, aynı hissi tasıyan bir memleket" yaratmak amacıyla ülkeyi "Türk kültürlü nüfusun yoğunlasması istenen mıntıkalar", "Türk kültürüne temsili istenilen nüfusun nakil ve iskânına ayrılan mıntıkalar", "Yer, sıhhat, iktisat, kültür, siyaset, askerlik ve inzibat sebepleri ile bosaltılması istenilen, iskân ve ikamete yasak mıntıkalar"a ayırmıstır. Kanunun 9. maddesi ise Içisleri Bakanlığına "casuslukları sezilenleri sınır boylarından uzaklastırmak" yetkisi vermisti. Yahudi cemaatinin önde gelen üyelerine ölüm tehditleri içeren mektuplar gelmeye ve halkı Yahudi tüccarları boykot etmeye davet eden bildiriler dağıtıldı. Daha çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu için hazırlanmıs bu yasa Yahudiler aleyhine kullanıldı. Ismet Pasanın adının arkasına sığınarak yapılan propagandada "Hükümet ve Ismet Pasa bütün Trakya Yahudilerinin Istanbula sürgünlerini istiyorlar" dendi.

Ilk olaylar 21 Haziran 1934te Çanakkale’de basladı. Çanakkalede Yahudilere yapılan ekonomik boykotun dozu kaçınca fiziki saldırılara dönüstü. Yağma, dayak, ırza geçme, imzasız tehdit mektupları gönderme olayları oldu. Kırklarelinin valisi bu sırada tatildeydi ve Çanakkalede olanların aynısı bu sehirde de oldu. Kırklareliden kaçan Yahudilerin bir kısmı Edirneye varınca olayın ciddiyetini anlayan Edirneli Yahudiler de mallarını mülklerini bırakıp Istanbula kaçtılar. Edirne, Tekirdağ, Kırklareli,Çanakkale, Uzunköprü, Silivri, Babaeski, Lüleburgaz, Çorlu ve Lapsekide olayların aynı gün içinde baslaması bu isin birkaç çapulcunun isi olmadığı anlamına geliyordu.

                                     

2. Sonuçları

Bu olaylardan sonra Trakyadaki Yahudi nüfusu azaldı, çoğunluğu Istanbula ve bir kısmı da yurtdısına kaçtı. Kesin rakam belli olmamakla birlikte Trakya’dan ayrılan Yahudilerin sayısının 13.000 ile 15.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Varlık Vergisi ve Yirmi Kur’a Ihtiyatları Müslüman olmayan azınlıkların II. Dünya Savası’nda askere alınması ile ilgili bir uygulama meselesi gibi diğer olaylar, Yahudi azınlığın hayatını daha da zorlastırmıstı. Özellikle Israil devletinin resmen kurulmasından sonra Türkiye’deki Yahudilerin nüfusunda ciddi düsüsler olmustur.

                                     

3. Kaynakça

  • Avner Levi, 1934 Trakya Yahudileri Olayı: Alınmayan Ders, Tarih ve Toplum, Temmuz 1996, Sayı:151, s.10-17.
  • Zafer Toprak, Trakya Olaylarında hükümetin ve CHF’nin sorumluluğu, Toplumsal Tarih, Ekim 1996, Sayı:34, s.19-25.
  • Haluk Karabatak, 1934 Trakya Olayları ve Yahudiler, Tarih ve Toplum, Subat 1996, Sayı:146, s.4-16.
  • Ayhan Aktar, 1934 Trakya Olayları ve Türk Milliyetçiliği, Tarih ve Toplum, Kasım 1996, Sayı:155, s.45-56.
  • Rıfat N. Bali, 1934 Trakya Olayları, Libra Yayınevi, 2012, ISBN 6054326518.