ⓘ Doğal kemer, doğal ark veya daha az bilinen adıyla kaya kemeri, bir kemerin altında meydana gelen açıklık ile olusan, doğal bir kaya olusumudur. Doğal kemerler ..

                                     

ⓘ Doğal kemer

Doğal kemer, doğal ark veya daha az bilinen adıyla kaya kemeri, bir kemerin altında meydana gelen açıklık ile olusan, doğal bir kaya olusumudur. Doğal kemerler çoğunlukla iç kesimlerdeki uçurumların, falezlerin, kanatçıkların ya da kaya balyalarının denizden, nehirlerden ya da hava kosullarından kaynaklanan erozyona maruz kaldıkları yerlerde olusurlar.

                                     

1. Doğal kemerler

Bir doğal kemer ya da doğal bir köprü bir kaya altında çesitli sekillerde olusurlar. Bu doğal kemerler asınma birlikte kademeli olarak daralırlar. Kademeli olarak dısarı asınan bir uçurum olusur. Tabakanın altında yumusak kaya katmanında kaya sığınıkları meydana gelir. Bunun sonucunda duvarlı dar bir köprü meydana gelir. Deniz, nehir ve erozyona maruz kalmıs sahalarda önce uçurumlar olusur. Ayrısma havaaltı süreçler kayaların zayıf olduğu alanlarda etkinlik gösterir ve doğal kemerler sıklıkla buralarda görülür.

                                     

2. Kıyı seridi

Kıyılarda kemerler iki farklı jeolojiye bağlı olarak olusur. Uyumsuz kıyılarda 90 derecelik açıyla sahile uzanan kaya tipleri vardır. dalga kırılmaları burunlar üzerindeki dalga enerjisine odaklanmıs bulunmaktadır. Olusumun ilk safhası olan mağaralardan sonra kemer formları ortaya çıkar. Çevresindeki çöken kayalar ve yığınları ve kütükleri olusturur. Olusuma en uyumlu sahillerdeki kaya tipleri zayıf kaya ve kıyı seridine paralel kayaçlardır. Kireç tası gibi güçlü kendisini koruyan dalga eylemi ile zor parçalanır ama sonrasında çok hızlı bir sekilde asına kaya zayıflar asınım sonucunda olusan merdiven delinerek çöker kemer olusur.

                                     

3. Hava ile asınan kemerler

Bir kumtası tabakasına sahip olan kayaçlara nüfus eden hava derin çatlaklar olusturmaya baslar. Çatlaklar içinde meydana gelen asındırma katmanları dar yüzgeçlere ayırır kumtası izoleli kayaçta çatlaklar büyür olusan asırı soğuk ve çözülmeyle bazı kısımları çöker gözenekli bir yapı olusur. Kum tasında pullanma meydana gelir ve kenar çıkıntısındaki yüzgeçleri koparak olusan deliklerde büyük açılma ve ayrısmalar meydana gelir. Bu açılmalar da kemer formunda meydana gelip kemerleri olusturur. Arches Milli Parkı, Köprülü Kanyon Parkı ve Büyük Merdiven bu tür olusumlar ile olusmustur.

                                     

4. Su ile asınmıs kemerler

Bazı doğal köprüler kemer gibi görünebilir. Asınma akarsuyun kayaya nüfus etmesiyle gerçeklesir. Su doğal çöküntüleri toplar ve kayanın alt katmanını keser gibi çukur seklinde kimyasal ayrısma ile asındırak sekillendirir. Natural Bridges National Monument Utah Kanyonlarındaki akarsu ile olustu hepsi üç tanedir ve doğallığını korumustur. Batı dünyasında 71 metrelik en genis doğal köprü olarak bilinen Gökkusağı Köprüsü Ulusal Anıtı akan su sayesinde doğal bir sekilde biçimlenmistir.

                                     

5. Mağara erozyonu

Doğal köprüler kireç tası mağaraları ile benzesim göstermektedir; ki bu kireç tası mağaralarında obruk çöküsü tas bir sırt ve mağara geçitine bağlanan düden olusumu tamamlanır. Tüm kaya olusumları gibi asınmaya tabidir ve sonunda çökme olur ve bu çökeller kaybolurlar bunun örneği; Çift Kemerli Victorian sahil kaya olusumu Londan Bridge fırtınalarla olusan asınmayla kemerleri olusturur.

                                     

6. Karayolu ve demiryolu olan köprüler

Genel anlamda dünya da birkaç yerde doğal asınmayla meydana gelmis doğal köprüler vardır. Virginia, Natural Bridge üzerinde asfalt yol vardır. Hava ile asınmıs kumtası kemer olusturmus kenarında Natural Bridge State Resort Park Kentucky. Narrows’da olarak da bilinir) Bir baskasında Romanya’da, Ponoarele Köyü’nde bulunur. Bu, 13 m genisliğinde, 60 m uzunluğunda 9 m açıklıklı 20 m yüksekliğinde 4 m kalınlığında bir tas kemer, özellikleri. Tanrı’nın Bridge Podul lui Dumnezeu denir ve etkin trafik için kullanılır.



                                     

7. Kaynakça

  • 23 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Natural Arch and Bridge Society, FAQ.
  • Trek Earth
  • Sakarya Üniversitesi Coğrafya Bölümü
  • Measurement of Fairy Bridge
  • American Geological Institute, Dictionary of Geological Terms, 1976, Doubleday Anchor