ⓘ Çoruh Havzası, kuzeydoğu Türkiye ve Gürcistan topraklarında bulunan Çoruh Nehrinin havzası. Büyüklüğü 19.654 km 2, yıllık ortalama yağısı 540 mmdir. ..

                                     

ⓘ Çoruh Havzası

Çoruh Havzası, kuzeydoğu Türkiye ve Gürcistan topraklarında bulunan Çoruh Nehrinin havzası. Büyüklüğü 19.654 km 2, yıllık ortalama yağısı 540 mmdir.

                                     

1. Çoruh ve kolları

Havzanın ana akarsuyu olan Çoruh 431 km uzunluğa sahiptir. Bunun 20 kmsi Gürcistanda, 411 kmsi Türkiyededir. Nehir Türkiye sınırından çıktıktan 20 km sonra, Türkiye sahillerine kus uçumu 9–10 km sonra Karadenize dökülmektedir. Türkiyenin en hızlı akan nehri olan Çoruh yılda 5.8 milyon m 3 tortu tasımaktadır.

Çoruh, Mescit Dağından doğar, Bayburtta Kurt Çayı ile birlesir, Masat Çayı adını alır. Sonra Büyük Çay ile birlesir, Çoruh adını alır. Çoruha üç büyük kol Barta Çayı, Barhal Çayı ve Oltu Çayı katılır. Erzurumdan gelip, Çoruh havzasının %25ini olusturan Oltu Çayının fazla sayıda kolu vardır: Aralık, Deviskel, Çamlıkaya, Cala, Aksu, Karatas Engücek, Anuri, Çapan, Cihala ve Sarıkonaklar dereleri ile, Hatila Çayı ve Murgul Çayı dır.

Çoruh Nehrinin önemli yan kollar sunlardır: Çavuslar Deresi, Aralık Deresi, Deviskel Deresi, Cihala Deresi, Murgul Deresi, Hatila Dere, Bulanık Suyu Berta Çayı, Tortum Çayı, Oltu Suyu, Altıparmak Çayı Barhal Çayı, Güngörmez Deresi, Cala Deresi Hungemek, Sırakonaklar Hodicor, Çamlıkaya Deresi Hunut, Aksu Deresi Salacor, Basköy Deresi, Güney Deresi, Çapan Dere Capans, Anuri Deresi, Karatas Deresi Engucek, Karakoç Deresi, Masat Çayı, Büyükçay, Cengül Deresi.

Çoruh Havzasında bulunan önemli göller; Tortum Gölü, Karagöl, Seytan Gölü, Libler Gölü, Paskaya Marsis Gölüdür.

Havzada korunan alanlar; Hatila Vadisi Millî Parkı, Karagöl-Sahara Millî Parkı, Kaçkar Dağları Millî Parkı, Kop Dağı Müdafaası Tarihî Millî Parkı, Sarıkamıs-Allahuekber Dağları Millî Parkıdır.

                                     

2. Genel özellikleri

Alanda hem Karadeniz hem de Doğu Anadolu ikim özellikleri görülür. Rakım yüksek olduğundan yağıs genelde kar seklindedir.

Havzada değisik yas ve tipteki volkanik kayaçlar hakim olmakla birlikte değisik ana kaya çesitleri bulunur. Bayburtun batı tepelerinde az da olsa alüvyon topraklar bulunur. Havza toprakları sarp topoğrafyayı yansıtacak sekilde 4, 5 ve 6. derece arazi kabiliyet sınıfında yer alır. 7. sınıf arazi %59, 6-7-8 sınıf araziler toplamı %85 yer tutarlar. Tüm bu veriler entansif tarımı imkânsız kılmaktadır.

Bitki örtüsü, Orta ve asağı bölümde kuru orman, çalı, Tortum ve Bayburt civarında antropojen step ve kurak ormandır.

Erozyonun olmadığı veya çok az olduğu alan %3.8dir. Havzada bulunan 832 köyün %62si orman köyüdür. Ekilebilir alan %13.9, % 11.7 çalılık ve ağaçlık, 521 orman, %46.2 mera alanıdır. Köylerin %72sinde arıcılık yapılmaktadır.

2019 yılında Türkiye elektriğinin %1.38i Çoruhtan karsılanırken, DSInin projelerinin bitmesi ile hidroelektriğin %34ü, toplam elektriğin %8i havzadan üretilecektir.

                                     

3. Sınırları

Havzanın Doğu Karadeniz Havzası ile olan kuzey sınırını Kaçkar Dağları 3932 m ve Altıparmak Dağları 3562 m olusturur. Güneyde Otlukbeli Dağı, Kargapazarı Dağları, Dumlu Dağı, Güllüdağ ve Allahuekber Dağları, batıda Giresun Dağları, doğusunda Yalnızçam Dağları ve Gürcistan toprakları bulunur.

Komsu akarsu havzaları; güneyde Fırat Havzası, kuzeyde Doğu Karadeniz Havzası, batıda Yesilırmak Havzası, doğuda Aras Nehri Havzası bulunur.

                                     

4. Yerlesimler

Türkiye tarafında havzadaki büyüklükleri sıralaması ile; Erzurum, Artvin, Bayburt, Kars, Erzincan Gümüshane, Rize, Ardahan ve Trabzon illerinin toprakları bulunur. Demirözü, Aydıntepe, Bayburt merkez, Pazaryolu, Ispir, Tortum, Uzundere, Narman, Oltu, Senkaya, Olur, Yusufeli, Ardanuç, Murgul, Savsat, Artvin merkez, yerlesimleri havza sınırlarındadır. Havza topraklarının %47s, Erzurum, %33ü Artvin, %18i Bayburt ilindedir, diğer illerin oranı %1in altındadır.

Gürcistanda Batum Çoruh havzasında yer alır.